Sống đơn giản không phải là sống tầm thường
Sống đơn giản
không phải là sống tầm thường
Có những điều trong đời, khi còn trẻ người ta khó hiểu, nhưng càng đi xa
trên con đường sống, càng trải qua những được mất, thành công và thất bại, gặp
gỡ rồi chia lìa, người ta mới dần dần nhận ra.
Một trong những điều ấy là: không phải cứ có thêm là đời sống sẽ đầy hơn.
Thuở còn thiếu thốn, người ta thường nghĩ rằng nếu có thêm một ít tiền, một
căn nhà rộng hơn, một chiếc xe tốt hơn, một đời sống tiện nghi hơn, chắc mình sẽ
hạnh phúc. Điều ấy không sai. Nghèo khó chưa bao giờ là điều đáng ca tụng. Một
gia đình không đủ ăn, một người bệnh không có tiền chữa trị, một đứa trẻ không được
học hành chỉ vì cha mẹ nghèo, đó là những bất hạnh mà một xã hội tốt đẹp phải
tìm cách khắc phục.
Nhưng rồi có một lúc, khi những nhu cầu căn bản đã được thỏa mãn, một câu
hỏi khác bắt đầu xuất hiện.
Bao nhiêu thì đủ?
Câu hỏi nghe thật đơn giản. Nhưng có lẽ rất nhiều người đã sống gần hết
cuộc đời mà vẫn chưa trả lời được.
Biết đủ không có nghĩa là ngừng vươn lên
Con người cần ước mơ. Không có ước mơ, chắc nhân loại vẫn còn sống trong
hang đá. Nhờ mong muốn một đời sống tốt đẹp hơn mà con người lao động, khám
phá, sáng tạo; nhờ đó mà những thành phố được dựng lên, những cây cầu được bắc
qua sông, những phương thuốc cứu người được tìm ra, những nền văn minh được
hình thành. Vì thế, sống đơn giản không có nghĩa là quay lưng với tiến bộ, càng
không phải lấy nghèo khó làm lý tưởng. Điều quan trọng không nằm ở chỗ chúng ta
có nhiều hay có ít, mà ở mối quan hệ giữa ta với những gì ta có.
Một người rất giàu vẫn có thể sống thanh thản nếu tiền bạc chỉ là phương
tiện trong tay ông. Một người không giàu vẫn có thể sống rất nặng nề nếu suốt
ngày tâm trí bị ám ảnh bởi tiền bạc, địa vị và những gì người khác đang có. Bởi
vậy, có lẽ câu hỏi đáng đặt ra không phải là: Tôi sở hữu bao nhiêu? mà
là: Tôi đang làm chủ những gì mình sở hữu, hay dần dần chính chúng đang làm
chủ tôi?
Ranh giới giữa hai điều ấy rất mong manh. Nhưng bên này là sở hữu. Bên
kia là lệ thuộc.
Có một thứ nghèo không nằm trong túi tiền
Ở đời có cái nghèo vì không có. Nhưng hình như còn có một cái nghèo khác
khó nhận ra hơn: có rất nhiều mà trong lòng vẫn thấy thiếu.
Một người đang hài lòng với căn nhà của mình, bỗng thấy nó nhỏ đi sau khi
đến thăm căn nhà mới của người bạn. Chiếc xe hôm qua còn chạy rất tốt, hôm nay
bỗng trở nên cũ kỹ chỉ vì người hàng xóm vừa đổi một chiếc xe sang trọng hơn. Căn
nhà đâu có nhỏ lại. Chiếc xe đâu có tệ đi. Cái thay đổi chính là lòng người.
Nhiều khi chúng ta không đau khổ vì thiếu cái mình cần, mà vì nhìn thấy
người khác có cái mình không có. Và đó có lẽ là một trong những chiếc bẫy thầm
lặng nhất của đời sống. Bởi một khi lấy người khác làm thước đo cho hạnh phúc của
mình, chúng ta sẽ bước vào một cuộc chạy đua không có mức đến. Bao giờ cũng có
người giàu hơn ta, nổi tiếng hơn ta, thành công hơn ta. Và nếu may mắn vượt được
một người, phía trước lại xuất hiện một người khác. Cuối cùng, cả đời người có
thể biến thành một cuộc chạy.
Nhưng nhiều khi đến lúc dừng lại, người ta mới giật mình tự hỏi: Ta đã
chạy nhanh như thế để đi đâu?
Người biết đủ không phải là người hết ước vọng. Họ vẫn học hỏi, làm việc,
sáng tạo, vẫn muốn gia đình khá hơn, xã hội tốt đẹp hơn. Nhưng họ bước đi vì
phía trước có một điều đáng đi tới, chứ không phải vì phía trước có ai đó hơn họ, khiến
họ sợ mình thua kém người ấy.
Hai con người ấy, người biết đủ và người không biết đủ, nhìn bên ngoài có
thể cùng rất năng động. Nhưng trong lòng, một người đang tiến bước. Người kia đang
chạy trốn.
Mỗi vật ta có đều lấy đi một phần đời của ta
Khi mua một món đồ, chúng ta thường hỏi: Nó giá bao nhiêu tiền? Nhưng
hình như mỗi thứ ta sở hữu đều có hai cái giá. Một cái giá được ghi trên hóa đơn.
Còn cái giá kia không bao giờ được ghi ra: phần đời của chúng ta phải dành
cho nó.
Một căn nhà lớn cần được chăm sóc. Một tài sản cần được quản lý. Một chức
vụ cần được bảo vệ. Một danh tiếng cần được duy trì. Càng có nhiều thứ, đôi khi
chúng ta càng có nhiều điều để lo chúng mất đi.
Có những món đồ chỉ mất vài phút để mua, nhưng sau đó nằm trong căn nhà
chúng ta suốt hai mươi năm. Có những thành công phải mất mấy chục năm theo đuổi,
đến khi đạt được rồi, ta lại phải dành phần đời còn lại để bảo vệ nó.
Bởi vậy, trước một điều mình muốn có, ngoài câu hỏi: Tôi có đủ tiền
mua nó không? có lẽ còn nên hỏi: Tôi có muốn dành một phần đời của mình
cho nó không?
Tiền mất đi có thể kiếm lại. Nhưng một buổi chiều đã qua thì không thể kiếm
lại được. Một năm đã mất không người giàu nào mua lại được. Có lẽ vì thế mà sự
giàu có thật sự của một con người không chỉ nằm trong số tài sản họ có, mà còn
nằm ở phần thời gian trong đời họ có còn thuộc về chính họ hay không?
Đời sống cũng cần những khoảng trống
Có lần tôi nghĩ đến một căn phòng. Nếu chúng ta đem tất cả những món đồ đẹp
nhất đặt vào đó, hết chiếc bàn này đến cái tủ kia, hết bức tượng này đến món đồ
trang trí khác, rồi lấp kín mọi khoảng trống, căn phòng ấy cuối cùng sẽ không
còn đẹp nữa. Nó trở nên ngột ngạt.
Một căn phòng đáng sống không chỉ nhờ những gì có trong đó, mà còn nhờ những
chỗ không có gì cả. Một lối để bước đi. Một khoảng cửa sổ cho ánh sáng lọt
vào. Một chỗ trống để kéo chiếc ghế cho một người bạn vừa tới.
Đời người hình như cũng vậy. Một ngày nếu từng phút đều được lấp đầy bằng
công việc thì không còn chỗ cho bất ngờ. Một tâm trí nếu lúc nào cũng chứa đầy
tin tức, tranh cãi, hơn thua, phán xét thì không còn chỗ cho suy tư. Một người
nếu lúc nào cũng muốn nói thì chẳng còn chỗ để nghe.
Nền văn minh của chúng ta rất giỏi dạy con người cách lấp đầy. Lấp
căn nhà bằng đồ vật. Lấp thời gian bằng công việc. Lấp tâm trí bằng thông tin. Lấp
sự im lặng bằng âm thanh. Và đôi khi, lấp cả nỗi cô đơn bằng những thứ mua được
bằng tiền.
Nhưng có một điều chúng ta ít được dạy: Không phải khoảng trống nào cũng
cần phải lấp đầy. Có những khoảng trống cần được giữ lại, bởi chỉ nơi ấy
ánh sáng mới có thể đi vào. Chỉ khi ta im lặng, ta mới nghe được một người
khác. Chỉ khi ta ngừng chạy, ta mới biết mình đang đi về đâu. Và chỉ khi trong
lòng còn một khoảng trống, một con người khác mới có thể bước vào.
Cạm bẫy của chính sự giản dị
Nhưng ngay cả sống đơn giản cũng có thể trở thành một thứ chấp trước.
Một người từ bỏ nhiều tiện nghi rồi bắt đầu tự hào rằng mình cao thượng hơn
những người đang hưởng thụ chúng. Người ấy có thể đã bỏ được nhiều đồ vật, nhưng
chưa chắc đã bỏ được cái tôi.
Ngày trước người ta khoe mình có một chiếc xe sang. Bây giờ người ta có
thể khoe rằng mình chẳng cần chiếc xe nào. Ngày trước hãnh diện vì có thật nhiều.
Bây giờ hãnh diện vì cần thật ít.
Bề ngoài hai thái độ xem ra trái ngược. Nhưng sâu xa đôi khi vẫn chỉ là một:
tôi muốn chứng minh rằng tôi hơn người khác. Nếu như thế, giản dị chỉ trở
thành một món trang sức khác của bản ngã. Cho nên mục đích của đời sống không
phải là có thật ít. Câu hỏi quan trọng hơn là: Ta bỏ bớt những thứ không cần
thiết để dành chỗ cho điều gì?
Nếu căn nhà ít đồ hơn nhưng lòng người cũng lạnh lẽo hơn, thì căn nhà ấy đâu
có gì đáng mơ ước. Nếu ta có thêm thời gian nhưng không dành thời gian ấy cho bất
cứ người nào, thì sự nhàn rỗi ấy chưa chắc đã làm cuộc đời phong phú hơn. Khoảng
trống chỉ có ý nghĩa khi một điều quý giá hơn có thể bước vào đó.
Sau cùng, điều còn lại thường là con người
Càng sống lâu, người ta càng có dịp chứng kiến một điều khá lạ. Những thứ
từng làm mình mất ngủ nhiều đêm, vài chục năm sau nhìn lại có khi chẳng còn
quan trọng. Ngược lại, những chuyện lúc ấy tưởng rất nhỏ, qua thời gian lại trở
nên vô cùng quý giá.
Một bữa cơm với cha mẹ. Một buổi chiều đưa con đi chơi. Một lần ngồi bên
giường người bạn đang đau yếu. Một cuộc điện thoại mà mình đã định gọi nhưng cứ
nghĩ để ngày mai. Một lời xin lỗi. Một lời cảm ơn. Một bàn tay đã từng nắm lấy
tay mình khi đời sống trở nên quá nặng.
Đến cuối đời, rất ít người tiếc rằng ngày xưa mình đã không mua thêm vài
món đồ. Người ta thường tiếc những người mình chưa kịp yêu thương đủ. Những câu
chưa kịp nói. Những cuộc gặp cứ nghĩ rằng còn nhiều thời gian.
Có lẽ trước sự hữu hạn của đời người, mọi bảng giá đều phải được viết lại.
Thứ từng rất đắt có thể bỗng trở nên rẻ. Và điều từng được xem là nhỏ bé bỗng
trở thành vô giá.
Bởi vậy, nếu sự giản dị giúp ta lấy lại được một chút thời gian để ngồi
bên một người mình thương, một chút bình tĩnh để nghe người khác nói hết câu, một
chút rộng rãi để thấy nỗi khổ của người bên cạnh, thì sự giản dị ấy không làm đời
sống nghèo đi. Nó đang trả lại cho đời sống điều mà sự bận rộn đã lấy mất. Đó là
sự hiện diện của một con người đối với một con người.
Tự do sâu xa hơn, là khi mất một điều gì, ta không đánh mất mình
Càng sống, con người càng nhận ra rằng hầu như tất cả những gì mình có đều
có thể mất. Tiền bạc có thể mất. Nhà cửa có thể mất. Địa vị có thể mất. Danh tiếng
có thể mất. Sức khỏe mà thời trẻ ta tưởng như đương nhiên, rồi cũng dần suy giảm.
Và đau đớn hơn hết, những người chúng ta yêu thương cũng không thể mãi mãi ở cạnh
mình.
Hiểu như thế không phải để bi quan. Ngược lại, có lẽ chính vì mọi thứ đều
mong manh mà chúng trở nên đáng quý. Một bông hoa bằng nhựa có thể giữ nguyên
màu sắc nhiều năm, nhưng không ai quý nó như một đóa hoa thật vừa nở sáng nay.
Vẻ đẹp của đóa hoa dường như cũng nằm trong chính sự mong manh của nó.
Đời người cũng thế. Yêu một điều không nhất thiết phải giữ điều ấy mãi
mãi. Trân trọng khác với bám víu.
Và có lẽ một trong những hình thức tự do sâu xa nhất của con người, là khi
mất đi một điều rất quý, ta không vì thế mà đánh mất chính mình.
Người tự do không phải là người chẳng có gì để mất. Người tự do là người
hiểu rằng có những thứ cuộc đời có thể lấy khỏi tay mình, nhưng không nhất thiết
lấy được con người bên trong mình. Đến chỗ ấy, sống đơn giản không còn
chỉ là một cách sắp xếp nhà cửa hay một lựa chọn tiêu dùng. Nó trở thành một
cách nhìn về kiếp người.
Rốt cuộc, chúng ta mang theo được gì?
Con người đến thế gian bằng hai bàn tay trắng. Rồi suốt một đời, hai bàn
tay ấy không ngừng thu góp: tiền bạc, nhà cửa, kiến thức, chức vụ, danh vọng,
thành tích, kỷ niệm. Điều đó chẳng có gì sai. Nhờ những bàn tay không chịu đứng
yên ấy mà gia đình được xây dựng, con cái được nuôi lớn, xã hội tiến bộ và văn
minh được tiếp nối.
Chỉ có điều, đôi khi chúng ta quên mất rằng những gì mình thu góp vốn là phương
tiện cho cuộc hành trình, chứ không phải chính cuộc hành trình. Một chiếc
thuyền rất quý khi nó giúp ta vượt qua dòng sông. Nhưng khi đã sang tới bờ, nếu
vì tiếc chiếc thuyền mà cõng nó trên vai để tiếp tục đi, thì vật từng giúp ta
trở thành vật làm ta chậm bước.
Tiền bạc cũng thế. Địa vị cũng thế. Danh tiếng cũng thế. Ngay cả những
thành tựu mà chúng ta từng rất tự hào cũng thế. Chúng đáng quý khi giúp ta sống
một đời người xứng đáng hơn. Nhưng khi ta phải đem cả đời mình ra để phụng sự
chúng, có lẽ đã đến lúc phải tự hỏi: đâu là phương tiện và đâu mới thật sự
là mục đích? Rồi cuối cùng cũng đến ngày hai bàn tay từng nắm giữ bao nhiêu
thứ phải mở ra. Không ai giữ được mãi.
Nếu vậy, điều quan trọng có lẽ không phải là trong đời ta đã nắm được bao
nhiêu, mà là trong lúc còn có thể nắm, đôi bàn tay ấy đã trao đi được những gì.
Có thể vì thế mà càng đi sâu vào ý nghĩa của đời sống giản dị, người ta lại
gặp một nghịch lý đẹp: Phải bớt một chút sở hữu mới có thêm tự do. Phải bớt một
chút bận rộn mới tìm lại được thời gian. Phải bớt một chút hơn thua mới có chỗ
cho bình an. Phải bớt một chút phán xét mới có thể hiểu được người khác. Và có
lẽ phải bớt đi một phần cái tôi, trong lòng mình mới có đủ chỗ cho một người
khác bước vào.
Đến cuối cùng, điều đáng mong ước có lẽ không phải là ta để lại một căn
nhà chứa thật nhiều đồ vật, một tài khoản thật lớn, hay một cái tên được thật
nhiều người biết đến. Mà là sau khi ta đi khỏi cuộc đời này, trong lòng một vài
người nào đó vẫn còn một chút ấm áp vì ngày xưa họ đã gặp ta.
Nếu được như vậy thì dù hành trang mỗi ngày một nhẹ đi, cuộc đời lại có
thể mỗi ngày một đầy hơn.
Và lúc ấy ta mới hiểu rằng: Sống đơn giản không phải là làm cho cuộc đời
nhỏ lại. Đó là bỏ bớt những gì không thật sự cần thiết, để những gì thật
sự đáng sống có cơ hội trở nên lớn hơn.
Nguyễn Chính Kết

Nhận xét
Đăng nhận xét