Sống đơn giản không phải là sống tầm thường

 

Sống đơn giản
không phải là sống tầm thường

 


Có những điều trong đời, khi còn trẻ người ta khó hiểu, nhưng càng đi xa trên con đường sống, càng trải qua những được mất, thành công và thất bại, gặp gỡ rồi chia lìa, người ta mới dần dần nhận ra.

Một trong những điều ấy là: không phải cứ có thêm là đời sống sẽ đầy hơn.

Thuở còn thiếu thốn, người ta thường nghĩ rằng nếu có thêm một ít tiền, một căn nhà rộng hơn, một chiếc xe tốt hơn, một đời sống tiện nghi hơn, chắc mình sẽ hạnh phúc. Điều ấy không sai. Nghèo khó chưa bao giờ là điều đáng ca tụng. Một gia đình không đủ ăn, một người bệnh không có tiền chữa trị, một đứa trẻ không được học hành chỉ vì cha mẹ nghèo, đó là những bất hạnh mà một xã hội tốt đẹp phải tìm cách khắc phục.

Nhưng rồi có một lúc, khi những nhu cầu căn bản đã được thỏa mãn, một câu hỏi khác bắt đầu xuất hiện.

Bao nhiêu thì đủ?

Câu hỏi nghe thật đơn giản. Nhưng có lẽ rất nhiều người đã sống gần hết cuộc đời mà vẫn chưa trả lời được.

 

Biết đủ không có nghĩa là ngừng vươn lên

Con người cần ước mơ. Không có ước mơ, chắc nhân loại vẫn còn sống trong hang đá. Nhờ mong muốn một đời sống tốt đẹp hơn mà con người lao động, khám phá, sáng tạo; nhờ đó mà những thành phố được dựng lên, những cây cầu được bắc qua sông, những phương thuốc cứu người được tìm ra, những nền văn minh được hình thành. Vì thế, sống đơn giản không có nghĩa là quay lưng với tiến bộ, càng không phải lấy nghèo khó làm lý tưởng. Điều quan trọng không nằm ở chỗ chúng ta có nhiều hay có ít, mà ở mối quan hệ giữa ta với những gì ta có.

Một người rất giàu vẫn có thể sống thanh thản nếu tiền bạc chỉ là phương tiện trong tay ông. Một người không giàu vẫn có thể sống rất nặng nề nếu suốt ngày tâm trí bị ám ảnh bởi tiền bạc, địa vị và những gì người khác đang có. Bởi vậy, có lẽ câu hỏi đáng đặt ra không phải là: Tôi sở hữu bao nhiêu? mà là: Tôi đang làm chủ những gì mình sở hữu, hay dần dần chính chúng đang làm chủ tôi?

Ranh giới giữa hai điều ấy rất mong manh. Nhưng bên này là sở hữu. Bên kia là lệ thuộc.

 

Có một thứ nghèo không nằm trong túi tiền

Ở đời có cái nghèo vì không có. Nhưng hình như còn có một cái nghèo khác khó nhận ra hơn: có rất nhiều mà trong lòng vẫn thấy thiếu.

Một người đang hài lòng với căn nhà của mình, bỗng thấy nó nhỏ đi sau khi đến thăm căn nhà mới của người bạn. Chiếc xe hôm qua còn chạy rất tốt, hôm nay bỗng trở nên cũ kỹ chỉ vì người hàng xóm vừa đổi một chiếc xe sang trọng hơn. Căn nhà đâu có nhỏ lại. Chiếc xe đâu có tệ đi. Cái thay đổi chính là lòng người.

Nhiều khi chúng ta không đau khổ vì thiếu cái mình cần, mà vì nhìn thấy người khác có cái mình không có. Và đó có lẽ là một trong những chiếc bẫy thầm lặng nhất của đời sống. Bởi một khi lấy người khác làm thước đo cho hạnh phúc của mình, chúng ta sẽ bước vào một cuộc chạy đua không có mức đến. Bao giờ cũng có người giàu hơn ta, nổi tiếng hơn ta, thành công hơn ta. Và nếu may mắn vượt được một người, phía trước lại xuất hiện một người khác. Cuối cùng, cả đời người có thể biến thành một cuộc chạy.

Nhưng nhiều khi đến lúc dừng lại, người ta mới giật mình tự hỏi: Ta đã chạy nhanh như thế để đi đâu?

Người biết đủ không phải là người hết ước vọng. Họ vẫn học hỏi, làm việc, sáng tạo, vẫn muốn gia đình khá hơn, xã hội tốt đẹp hơn. Nhưng họ bước đi vì phía trước có một điều đáng đi tới, chứ không phải vì phía trước có ai đó hơn họ, khiến họ sợ mình thua kém người ấy.

Hai con người ấy, người biết đủ và người không biết đủ, nhìn bên ngoài có thể cùng rất năng động. Nhưng trong lòng, một người đang tiến bước. Người kia đang chạy trốn.

 

Mỗi vật ta có đều lấy đi một phần đời của ta

Khi mua một món đồ, chúng ta thường hỏi: Nó giá bao nhiêu tiền? Nhưng hình như mỗi thứ ta sở hữu đều có hai cái giá. Một cái giá được ghi trên hóa đơn. Còn cái giá kia không bao giờ được ghi ra: phần đời của chúng ta phải dành cho nó.

Một căn nhà lớn cần được chăm sóc. Một tài sản cần được quản lý. Một chức vụ cần được bảo vệ. Một danh tiếng cần được duy trì. Càng có nhiều thứ, đôi khi chúng ta càng có nhiều điều để lo chúng mất đi.

Có những món đồ chỉ mất vài phút để mua, nhưng sau đó nằm trong căn nhà chúng ta suốt hai mươi năm. Có những thành công phải mất mấy chục năm theo đuổi, đến khi đạt được rồi, ta lại phải dành phần đời còn lại để bảo vệ nó.

Bởi vậy, trước một điều mình muốn có, ngoài câu hỏi: Tôi có đủ tiền mua nó không? có lẽ còn nên hỏi: Tôi có muốn dành một phần đời của mình cho nó không?

Tiền mất đi có thể kiếm lại. Nhưng một buổi chiều đã qua thì không thể kiếm lại được. Một năm đã mất không người giàu nào mua lại được. Có lẽ vì thế mà sự giàu có thật sự của một con người không chỉ nằm trong số tài sản họ có, mà còn nằm ở phần thời gian trong đời họ có còn thuộc về chính họ hay không?

 

Đời sống cũng cần những khoảng trống

Có lần tôi nghĩ đến một căn phòng. Nếu chúng ta đem tất cả những món đồ đẹp nhất đặt vào đó, hết chiếc bàn này đến cái tủ kia, hết bức tượng này đến món đồ trang trí khác, rồi lấp kín mọi khoảng trống, căn phòng ấy cuối cùng sẽ không còn đẹp nữa. Nó trở nên ngột ngạt.

Một căn phòng đáng sống không chỉ nhờ những gì có trong đó, mà còn nhờ những chỗ không có gì cả. Một lối để bước đi. Một khoảng cửa sổ cho ánh sáng lọt vào. Một chỗ trống để kéo chiếc ghế cho một người bạn vừa tới.

Đời người hình như cũng vậy. Một ngày nếu từng phút đều được lấp đầy bằng công việc thì không còn chỗ cho bất ngờ. Một tâm trí nếu lúc nào cũng chứa đầy tin tức, tranh cãi, hơn thua, phán xét thì không còn chỗ cho suy tư. Một người nếu lúc nào cũng muốn nói thì chẳng còn chỗ để nghe.

Nền văn minh của chúng ta rất giỏi dạy con người cách lấp đầy. Lấp căn nhà bằng đồ vật. Lấp thời gian bằng công việc. Lấp tâm trí bằng thông tin. Lấp sự im lặng bằng âm thanh. Và đôi khi, lấp cả nỗi cô đơn bằng những thứ mua được bằng tiền.

Nhưng có một điều chúng ta ít được dạy: Không phải khoảng trống nào cũng cần phải lấp đầy. Có những khoảng trống cần được giữ lại, bởi chỉ nơi ấy ánh sáng mới có thể đi vào. Chỉ khi ta im lặng, ta mới nghe được một người khác. Chỉ khi ta ngừng chạy, ta mới biết mình đang đi về đâu. Và chỉ khi trong lòng còn một khoảng trống, một con người khác mới có thể bước vào.

 

Cạm bẫy của chính sự giản dị

Nhưng ngay cả sống đơn giản cũng có thể trở thành một thứ chấp trước.

Một người từ bỏ nhiều tiện nghi rồi bắt đầu tự hào rằng mình cao thượng hơn những người đang hưởng thụ chúng. Người ấy có thể đã bỏ được nhiều đồ vật, nhưng chưa chắc đã bỏ được cái tôi.

Ngày trước người ta khoe mình có một chiếc xe sang. Bây giờ người ta có thể khoe rằng mình chẳng cần chiếc xe nào. Ngày trước hãnh diện vì có thật nhiều. Bây giờ hãnh diện vì cần thật ít.

Bề ngoài hai thái độ xem ra trái ngược. Nhưng sâu xa đôi khi vẫn chỉ là một: tôi muốn chứng minh rằng tôi hơn người khác. Nếu như thế, giản dị chỉ trở thành một món trang sức khác của bản ngã. Cho nên mục đích của đời sống không phải là có thật ít. Câu hỏi quan trọng hơn là: Ta bỏ bớt những thứ không cần thiết để dành chỗ cho điều gì?

Nếu căn nhà ít đồ hơn nhưng lòng người cũng lạnh lẽo hơn, thì căn nhà ấy đâu có gì đáng mơ ước. Nếu ta có thêm thời gian nhưng không dành thời gian ấy cho bất cứ người nào, thì sự nhàn rỗi ấy chưa chắc đã làm cuộc đời phong phú hơn. Khoảng trống chỉ có ý nghĩa khi một điều quý giá hơn có thể bước vào đó.

 

Sau cùng, điều còn lại thường là con người

Càng sống lâu, người ta càng có dịp chứng kiến một điều khá lạ. Những thứ từng làm mình mất ngủ nhiều đêm, vài chục năm sau nhìn lại có khi chẳng còn quan trọng. Ngược lại, những chuyện lúc ấy tưởng rất nhỏ, qua thời gian lại trở nên vô cùng quý giá.

Một bữa cơm với cha mẹ. Một buổi chiều đưa con đi chơi. Một lần ngồi bên giường người bạn đang đau yếu. Một cuộc điện thoại mà mình đã định gọi nhưng cứ nghĩ để ngày mai. Một lời xin lỗi. Một lời cảm ơn. Một bàn tay đã từng nắm lấy tay mình khi đời sống trở nên quá nặng.

Đến cuối đời, rất ít người tiếc rằng ngày xưa mình đã không mua thêm vài món đồ. Người ta thường tiếc những người mình chưa kịp yêu thương đủ. Những câu chưa kịp nói. Những cuộc gặp cứ nghĩ rằng còn nhiều thời gian.

Có lẽ trước sự hữu hạn của đời người, mọi bảng giá đều phải được viết lại. Thứ từng rất đắt có thể bỗng trở nên rẻ. Và điều từng được xem là nhỏ bé bỗng trở thành vô giá.

Bởi vậy, nếu sự giản dị giúp ta lấy lại được một chút thời gian để ngồi bên một người mình thương, một chút bình tĩnh để nghe người khác nói hết câu, một chút rộng rãi để thấy nỗi khổ của người bên cạnh, thì sự giản dị ấy không làm đời sống nghèo đi. Nó đang trả lại cho đời sống điều mà sự bận rộn đã lấy mất. Đó là sự hiện diện của một con người đối với một con người.

 

Tự do sâu xa hơn, là khi mất một điều gì, ta không đánh mất mình 

Càng sống, con người càng nhận ra rằng hầu như tất cả những gì mình có đều có thể mất. Tiền bạc có thể mất. Nhà cửa có thể mất. Địa vị có thể mất. Danh tiếng có thể mất. Sức khỏe mà thời trẻ ta tưởng như đương nhiên, rồi cũng dần suy giảm. Và đau đớn hơn hết, những người chúng ta yêu thương cũng không thể mãi mãi ở cạnh mình.

Hiểu như thế không phải để bi quan. Ngược lại, có lẽ chính vì mọi thứ đều mong manh mà chúng trở nên đáng quý. Một bông hoa bằng nhựa có thể giữ nguyên màu sắc nhiều năm, nhưng không ai quý nó như một đóa hoa thật vừa nở sáng nay. Vẻ đẹp của đóa hoa dường như cũng nằm trong chính sự mong manh của nó.

Đời người cũng thế. Yêu một điều không nhất thiết phải giữ điều ấy mãi mãi. Trân trọng khác với bám víu.

Và có lẽ một trong những hình thức tự do sâu xa nhất của con người, là khi mất đi một điều rất quý, ta không vì thế mà đánh mất chính mình.

Người tự do không phải là người chẳng có gì để mất. Người tự do là người hiểu rằng có những thứ cuộc đời có thể lấy khỏi tay mình, nhưng không nhất thiết lấy được con người bên trong mình. Đến chỗ ấy, sống đơn giản không còn chỉ là một cách sắp xếp nhà cửa hay một lựa chọn tiêu dùng. Nó trở thành một cách nhìn về kiếp người.

 

Rốt cuộc, chúng ta mang theo được gì?

Con người đến thế gian bằng hai bàn tay trắng. Rồi suốt một đời, hai bàn tay ấy không ngừng thu góp: tiền bạc, nhà cửa, kiến thức, chức vụ, danh vọng, thành tích, kỷ niệm. Điều đó chẳng có gì sai. Nhờ những bàn tay không chịu đứng yên ấy mà gia đình được xây dựng, con cái được nuôi lớn, xã hội tiến bộ và văn minh được tiếp nối.

Chỉ có điều, đôi khi chúng ta quên mất rằng những gì mình thu góp vốn là phương tiện cho cuộc hành trình, chứ không phải chính cuộc hành trình. Một chiếc thuyền rất quý khi nó giúp ta vượt qua dòng sông. Nhưng khi đã sang tới bờ, nếu vì tiếc chiếc thuyền mà cõng nó trên vai để tiếp tục đi, thì vật từng giúp ta trở thành vật làm ta chậm bước.

Tiền bạc cũng thế. Địa vị cũng thế. Danh tiếng cũng thế. Ngay cả những thành tựu mà chúng ta từng rất tự hào cũng thế. Chúng đáng quý khi giúp ta sống một đời người xứng đáng hơn. Nhưng khi ta phải đem cả đời mình ra để phụng sự chúng, có lẽ đã đến lúc phải tự hỏi: đâu là phương tiện và đâu mới thật sự là mục đích? Rồi cuối cùng cũng đến ngày hai bàn tay từng nắm giữ bao nhiêu thứ phải mở ra. Không ai giữ được mãi.

Nếu vậy, điều quan trọng có lẽ không phải là trong đời ta đã nắm được bao nhiêu, mà là trong lúc còn có thể nắm, đôi bàn tay ấy đã trao đi được những gì.

Có thể vì thế mà càng đi sâu vào ý nghĩa của đời sống giản dị, người ta lại gặp một nghịch lý đẹp: Phải bớt một chút sở hữu mới có thêm tự do. Phải bớt một chút bận rộn mới tìm lại được thời gian. Phải bớt một chút hơn thua mới có chỗ cho bình an. Phải bớt một chút phán xét mới có thể hiểu được người khác. Và có lẽ phải bớt đi một phần cái tôi, trong lòng mình mới có đủ chỗ cho một người khác bước vào.

Đến cuối cùng, điều đáng mong ước có lẽ không phải là ta để lại một căn nhà chứa thật nhiều đồ vật, một tài khoản thật lớn, hay một cái tên được thật nhiều người biết đến. Mà là sau khi ta đi khỏi cuộc đời này, trong lòng một vài người nào đó vẫn còn một chút ấm áp vì ngày xưa họ đã gặp ta.

Nếu được như vậy thì dù hành trang mỗi ngày một nhẹ đi, cuộc đời lại có thể mỗi ngày một đầy hơn.

Và lúc ấy ta mới hiểu rằng: Sống đơn giản không phải là làm cho cuộc đời nhỏ lại. Đó là bỏ bớt những gì không thật sự cần thiết, để những gì thật sự đáng sống có cơ hội trở nên lớn hơn.

Nguyễn Chính Kết

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Thánh thiện và tội lỗi hệ tại: «ta yêu điều gì nhất?»

Trở về với Chúa sau một ngày sống